खानेपानी गुणस्तर सुधार एवम् अनुगमन

खानेपानी तथा ढल निकास विभागको स्थापना काल देखि खानेपानीको सबर्सुलभ पहुँच पुयार्उने कार्य भइरहेकोमा अपेक्षित रुपमा पानीजन्य रोगहरुको प्रकोप निराकरण हुन सिकरहेको थिएन । यसै सन्दभर्मा वितरित खानेपानीको गुणस्तरमा समेत सुधार ल्याउने र निमार्ण हुने नयाँ आयोजनामा समेत खानेपानीको गुणस्तरलाई मध्यनजर गरी आयोजना निर्माणतथा कार्यान्वयन गर्ने उद्देश्यका साथ सन् २००० (आ.व.०५७/५८) मा छुट्टै खानेपानी गणुस्तर तथा अनुगमन शाखाको स्थापना भएको हो । सन् २०१७ सम्म २७ प्रतिशत जनतालाई उच्च तथा मध्यमस्तरको खानेपानी पुर्याउन आयोजनाको छनौट प्रकृया देखि नै खानेपानी गुणस्तर सुधारका अवयवलाई अवलम्बन गर्ने, सेवाप्रदायक तथा सेवाग्राहीलाई सुसूचित गराउने र सम्पन्न तथा चालु खा.पा. योजनाहरुलाई समेत गुणस्तरयूक्त खानेपानी योजनामा परिणत गर्दा जाने यस शाखाको मुख्य उद्देश्य रहेको छ । सो उद्देश्य प्राप्तिका लागि यस शाखाले गर्दै आएका मूख्य मूख्य कार्यहरु निम्नानुसार छन् :

  • खानेपानी गुणस्तर मापदण्ड २०६२ अनुसार तोकिए बमोजिम गुणस्तरयूक्त पानीको सेवा प्रवाह गर्न र गराउन आवश्यक कार्ययोजना तयार गर्ने । सो योजना अनुसार बजेट व्यवस्थापन, प्रस्ताव तयारी र स्विवकृत गर्ने ।
  • खानेपानी गुणस्तर निनिक्षणतथा अनुगमन गर्ने ।
  • पाँचै विकास क्षेत्रका पानी पिरक्षण प्रयोगशाला संचालनको ब्वास्थापन गर्ने । केन्द्रीय प्रयोगशालाको समुचित उपयोग र व्यवस्थापन गर्ने ।
  • खानेपानीको गुणस्तर अभिवृद्धि गर्न सघाउ पुग्ने विभिन्न कायर्क्रमको आवश्यकता पहिचान गरी क्षमता अभिवृद्धि गर्ने ।
  • संचालित खानेपानी गुणस्तर सुधार आयोजनाहरुको निरिक्षण अनुगमन तथा सुपिरवेक्षण गर्ने ।
  • आर्सेनिक जोखिममा रहेका क्षेत्रहरुमा आर्सेनिक निराकरणका कायर्क्रम संचालन गर्ने ।
  • खानेपानी को गुणस्तर अभिवृद्धि सम्बन्धी प्रदान गरिएको सेवास्तरको तथ्यांक राख्न सूचना व्यवस्थापन शाखा र स्रोत केन्द्रलाई निरन्तर रुपमा समन्वय गर्ने ।
  • खानेपानीको गुणस्तरलाई मुहान देखि मुख सम्म अद्यावधिक राख्न र सचेतना जगाउन, सेवा प्रदायकसंस्थालाई उत्तरादायित्व बनाउन खानेपानी सुरक्षा योजना लागु गरी निरन्तर कार्यान्वयन गर्न आवश्यक तालिम प्रदान गर्ने ।
  • सुरक्षा योजनाको अनुगमन तथा मुल्याङ्कन गरी सुझाव दिने ।


सम्पादित प्रमुख क्रियाकलापहरु :

  • विभिन्न २३ जिल्लाका ४७ योजनाहरुमा खानेपानी प्रशोधन प्रणाली निर्माण गरी करिब लगभग ५,४३,०९० जनसंख्यालाई गुणस्तरिय पिउने पानी उपलब्ध गराइएको ।
  • आर्सेनिक प्रभावित तराइका २० जिल्लाहरुमा करिब ११ लाख ट्युबवेलहरुमा विश्व स्वास्थ्य संगठन, यूनिसेफ तथा युएन ह्याबिट्याटको सहयोगमा ब्ल्यांकेट टेस्ट गरी प्रभावित क्षेत्रमा १९७०० कञ्चन आर्सेनिक फिल्टर तथा १६२ बायोस्याण्ड फिल्टर वितरण गरिएको ।
  • आर्सेनिक यूनिकरण स्थायी प्रिविध कायर्क्रम अन्तरगत तराईका विभिन्न २० जिल्लाहरुमा १२४६ वटा आर्सेनिक रहीत ट्यूववेल जडान गरिनुका साथै नवलपरासी र किपलबस्तु जिल्लाहरुमा ५ गोटा ओभरहेड ट्याङ्क सहितको आर्सेनिक सुरक्षीत खानेपानी प्रणाली निमार्णका लागि ओभरहेड ट्याङ्क तथा डिप बोरिङ्ग निर्माण सम्पन्न गरिएको ।
  • प्राकृतिक प्रकोपको बेलामा र संक्रमणको खतरा महशुस गिरएको वेलामा खानेपानी शुद्धिकरणका लागि ब्लिचिङ पाउडर, पियूष तथा एक्वाट्याब वितरण गर्ने कार्यहरु पनि विभिन्न मातहतका निकाय मार्फतत हुँदै आइरहेको ।
  • घरायसी स्तरमा पानी शुद्धिकरण गर्ने प्रविधि (Household Water Treatment) को प्रयोग वारे जनचेतना अभिवृद्धि तथा प्रचार प्रसारका कायर्क्रम गरिएको तथा १५ वटा सरकारी विद्यालयहरुमा पानी प्रशोधन संयन्त्र जडान गरिएको ।
  • खानेपानी सुरक्षा योजना (Water Safety Plan) लाई आयोजनाको अभिन्न अंगको रुपमा विकास गर्दै लगिएको र हालसम्म यस विभाग सहयोगी संस्थाहरु (विश्व स्वास्थ्य संगठन यूनिसेफ आदि) समेतको सहयोगमा करिब २५०० आयोजनाहरुमा खानेपानी सुरक्षा योजना लागु गरिएको ।

सम्पर्क

DWSS Building
पानीपोखरी, महाराजगंज,
काठमाण्डौं, नेपाल
फोन: +९७७ १ ४४१३७४४, +९७७ १ ४४१८२५३,
फाक्स: +९७७ १ ४४१९८०२,
इमेल: info@dwss.gov.np